Zonneparken en windturbines combineren: vloek of zegen?

Zonneparken en windturbines, we raken er niet over uitgepraat. Media staan dagelijks vol met de steeds weer oplaaiende discussies over goede ruimtelijke ordening, gevolgen voor landbouw en horizonvervuiling: de energietransitie is actueler en voelbaarder dan ooit.

Sociaal rendement
Over nut en noodzaak zijn we het allemaal wel eens, zie ook de doelstellingen die op korte termijn moeten worden gehaald om de negatieve effecten van klimaatverandering een halt toe te roepen. Maar niemand wil energie-opwekkers in zijn achtertuin.
Het NIMBY- effect (Not in My Backyard) van zonneparken of windturbines is groot. Vaak wordt dan ook uitgeweken naar locaties waar het ons ‘het minste pijn’ doet. Dit zijn meestal restpercelen, overhoekjes in het landschap of locaties dicht bij natuurgebieden. Versnippering van het landschap door het kiezen van de weg van de minste weerstand ligt hierbij op de loer.

De uitdaging is daarom niet te kiezen voor de ‘makkelijke weg’, maar te zoeken naar ruimtelijke (landschaps)structuren of andere aanleidingen om dergelijke ontwikkelingen aan te verbinden. De bundeling van zon- en windlocaties is daarin een logische keuze, en vaak beter uit te leggen aan de omgeving.

Sneltreinvaart
De technologische ontwikkelingen van zonnepanelen en windturbines staan niet stil. Sterker nog, ze gaan als een trein. Voortdurend komen nieuwe vormen op de markt, en ontwikkelaars staan in de rij deze bij gemeenten te introduceren. In april presenteerde het Belgische bedrijf Wingardium Energy een 'wiekloze windturbine' en vond Gemeente Waalwijk als sparringpartner.

De panelen die worden gebruikt in de reguliere veldopstellingen worden steeds goedkoper om te produceren. Terwijl de opbrengsten stijgen. Omdat naar verwachting is de energiebehoefte toeneemt is het nog onzeker of dit gaat zorgen voor minder oppervlakte aan panelen.

Tweezijdige (bifaciale) zonnepanelen worden volop geplaatst en kunnen aan beide zijden licht ontvangen en omzetten in elektriciteit. De energieopbrengst van tweezijdige zonnepanelen is minder afhankelijk van de positie of oriëntatie, en biedt meer mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik of een hoger rendement. Deze worden bijvoorbeeld geplaatst in geluidschermen of in combinatie met landbouw.

Hybride energieparken
Het combineren van zonne-energie met windparken kent vele voordelen, omdat de opwekking van energie uit wind en zon elkaar kunnen aanvullen. Bij harde wind is er vaak minder zon en andersom. Dit betekent een stabielere energielevering en zijn minder buffers nodig. Bovendien kunnen de benodigde, vaak dure netaansluitingen (cable pooling), toegangswegen, afscherming / beveiliging, en onderhoud worden gecombineerd.
Daarnaast wordt door een bundeling van energieopwekkers verdere versnippering van het landschap voorkomen, en ontstaat een robuuster energielandschap.

Visie BRO
De grote vraag naar duurzame energievoorzieningen heeft een grote impact op onze leefomgeving. Zonder efficiënt én multifunctioneel landgebruik leidt dit tot achteruitgang van natuurwaarden, versnippering van het landschap of competitie met goede landbouwgronden. In een dynamisch landschap zien wij kansen in het ontwikkelen van hybride parken. Juist de combinatie van verschillende vormen van duurzame energieopwekking vergroot de herkenbaarheid en de ruimtelijke beleving. Waardoor een hedendaags ‘energielandschap’ wordt vormgegeven met nieuwe kwaliteiten.

Maatwerk vereist
Het plaatsen van zonnevelden en windturbines blijft maatwerk met een zorgvuldige en integrale afweging: wat betekent het voor de ruimtelijke kwaliteit? Een integraal ontwerp is daarom noodzakelijk.

Enkele voorbeeldprojecten van BRO op het gebied van hybride parken:

  • Gemeente Reusel-de Mierden 20 ha.
  • Gemeenten Oldambt / Midden Groningen 70 ha.
  • Noordoostpolder 150 ha.

Contact
Sjef van der Sterren, landschapsontwerper, sjef.van.der.sterren@bro.nl