Herbestemming van kerken

Een opvallende uitspraak in een interview: “Al komt er een Jumbo in elke kerk, dat kan me niks schelen. Als de parochies maar van de hoge kosten afkomen.”
Hulpbisschop Rob Mutsaers van Den Bosch doet deze uitspraak in het Brabants Dagblad. Tot nu toe liet het bisdom heel beperkt andere functies toe in een lege kerk. Bij het bisdom lijkt het besef te komen dat de financiële nood bij parochiebesturen hoog is en ook andere dan maatschappelijke functies en woningen moeten worden toegestaan. Er lijkt een ommekeer te komen die gevolgen heeft voor de herbestemming van tientallen kerken. Detailhandel en met name supermarkten lijken potentiële herbestemmingsmogelijkheden.

Cruciale rol voor gemeenten
Naast deze ‘beleidsmaatregel’ van het bisdom doet de hulpbisschop in het artikel nog een interessante uitspraak. Op de opmerking dat doorgaans een dorp op zijn kop staat als een kerk dreigt te sluiten, geeft hij als reactie: “dat vind ik vals sentiment, ik snap die mensen echt niet. Als ik nooit in de schouwburg kom, wat kan mij het dan schelen als die dichtgaat.”

Het is naar onze mening te kort door de bocht om te stellen dat inwoners van een buurt, dorp of stad geen ‘binding’ hebben met een gebouw waar ze niet komen. Het gaat inwoners niet om wat er aan de binnenkant gebeurt, maar om de identiteit en het gevoel voor de plek. Bepaalde gebouwen maken het onderscheid in onze geplande en uniforme omgeving. Kerkgebouwen uit dorpen, wijken en buurten halen betekent verlies van identiteit. Inwoners zijn bereid een bijdrage te leveren aan behoud van het gebouw en willen meedenken in oplossingen.

Het zijn niet alleen inwoners die ‘strijden’ voor behoud van het kerkgebouw, ook raadsleden en wethouders zijn kritisch. In veel gemeenten zijn kerkgebouwen, al dan niet onder maatschappelijke druk, tot gemeentelijk gebouw aangewezen. Deze monumentenstatus maakt het extra lastig om te herbestemmen of te slopen.

Hierbij is een cruciale rol weggelegd voor gemeenten. In de structuurvisie is het gewenste toekomstbeeld voor een buurt, stad of dorp opgenomen. Gemeenten kunnen bij parochiebesturen aangeven hoe zij de toekomst van het kerkgebouw zien. Zij kunnen samen de potentiële herbestemmingsmogelijkheden onderzoeken en komen tot realistische invulling die zowel door parochiebestuur als gemeente wordt gedragen. Het aanschakelen van bouwende en ontwikkelende partijen hierbij is verstandig. Uiteindelijk zijn de bouwkundige (on)mogelijkheden doorslaggevend. Met de versoepeling van de spelregels vanuit het bisdom worden de mogelijkheden voor herbestemming in ieder geval vergroot.

Voor meer informatie: pascal.hendriks@bro.nl